जापानका लागि प्रस्तावित राजदूत जिज्ञान कुमार थापा : दुई दशकदेखि नेपाल–जापान सम्बन्धको सेतु

जापानका लागि प्रस्तावित राजदूत जिज्ञान कुमार थापा : दुई दशकदेखि नेपाल–जापान सम्बन्धको सेतु

जापानमै अध्ययन, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा विशेषज्ञता, जापानी सरकारी निकायसँग लामो सहकार्य र उच्चस्तरीय नेपाल–जापान भ्रमणमा समन्वयको अनुभव

द टन न्युज । विशेष रिपोर्ट ।

जापानका लागि नेपालको नयाँ राजदूत को बन्ने भन्ने बहुप्रतीक्षित चर्चाबीच जिज्ञान कुमार थापाको नाम औपचारिक रूपमा अघि आएको छ।

नेपाल सरकारले १८ सेप्टेम्बर २०२६ मा गरेको निर्णयअनुसार थापालाई जापानका लागि नेपालको राजदूतमा सिफारिस गरिएको छ। सरकारले विभिन्न १३ देशका लागि राजदूत सिफारिस गरेको हो। तर थापाको नाम सिफारिस भए पनि उनी अहिले नै औपचारिक रूपमा राजदूत नियुक्त भइसकेका भने छैनन्। संसदीय सुनुवाइ तथा सम्बन्धित प्रक्रिया पूरा भएपछि र जापान सरकारबाट agrément प्राप्त भएपछि राष्ट्रपतिबाट नियुक्ति हुने संवैधानिक प्रक्रिया बाँकी छ। (Radio Nepal Online⁠)

यससँगै जापानमा दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि नेपाल–जापान सम्बन्ध, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य, सार्वजनिक नीति र नेपाली समुदायसँग जोडिएर काम गर्दै आएका थापाको पृष्ठभूमि अहिले विशेष चासोको विषय बनेको छ।

जापानसँग दुई दशकभन्दा लामो सम्बन्ध

सार्वजनिक विवरणअनुसार थापा सन् २००० मा उच्च शिक्षाका लागि जापान पुगेका थिए। जापानमै उच्च शिक्षा हासिल गर्दै उनले आफ्नो व्यावसायिक र सामाजिक यात्रालाई नेपाल–जापान सम्बन्धसँग जोड्दै लगे।

उनले Yokohama National University बाट अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा कानुनमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। त्यस्तै, सार्वजनिक प्रोफाइलहरूमा उनले Shumei University बाट International Cooperation मा स्नातक तहको अध्ययन गरेको उल्लेख छ। (Rising Nepal⁠)

जापानमा अध्ययनसँगै नेपाली विद्यार्थी तथा समुदायबीच पनि उनको सक्रियता देखिन्छ। उपलब्ध सार्वजनिक अभिलेखमा उनी Nepalese Students’ Association in Japan का पूर्व अध्यक्ष तथा NRNA Japan का पूर्व महासचिवका रूपमा उल्लेखित छन्। (Rising Nepal⁠)

Kanagawa International Foundation मा लामो अनुभव

थापाको व्यावसायिक यात्राको महत्वपूर्ण अध्याय Kanagawa International Foundationसँग जोडिएको छ।

सार्वजनिक विवरणअनुसार उनी सन् २००९ देखि International Cooperation, Public Policy and Multicultural Affairs Specialistका रूपमा उक्त संस्थामा कार्यरत छन्। जापानमा बहुसांस्कृतिक समाज, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य, सार्वजनिक नीति र विदेशी समुदायसँग सम्बन्धित विषयमा उनले काम गर्दै आएका छन्। (Rising Nepal⁠)

जापानी सार्वजनिक स्रोतमा समेत उनलाई Kanagawa International Foundation का कर्मचारी तथा नेपाल सरकारका आधिकारिक दोभाषेका रूपमा परिचय गराइएको भेटिन्छ। उनको जापानी भाषा दक्षता उच्च रहेको र JLPT Level 1 हासिल गरेको विवरण विभिन्न सार्वजनिक प्रोफाइलमा उल्लेख छ। (14Camp⁠)

राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र मन्त्रीका भ्रमणमा समन्वय

थापाको अर्को महत्वपूर्ण अनुभव नेपाल–जापान उच्चस्तरीय द्विपक्षीय सम्पर्क र कार्यक्रमको समन्वय हो।

सार्वजनिक विवरणअनुसार सन् २००५ देखि उनले नेपाल र जापानबीच हुने उच्चस्तरीय द्विपक्षीय कार्यक्रम तथा भ्रमणमा समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्रीलगायत उच्चस्तरीय नेपाली अधिकारीका जापान भ्रमण तथा जापानी पक्षसँगका कार्यक्रमहरूमा उनको सहभागिता र समन्वयको विवरण विभिन्न स्रोतमा प्रकाशित छ। (Rising Nepal⁠)

यसरी हेर्दा, जापानमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदाय र जापानी सरकारी तथा सार्वजनिक संस्थाबीचको अन्तरसम्बन्धमा थापाले लामो समयदेखि काम गरेको देखिन्छ।

२०२६ मा नेपाल–जापान Business Dialogue

थापाको पछिल्लो अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक संलग्नताको एउटा उदाहरण २०२६ मा नेपाली राष्ट्रपतिको जापान भ्रमणका क्रममा आयोजित Nepal–Japan Business Dialogue हो।

सार्वजनिक विवरणअनुसार उक्त कार्यक्रमको आयोजनामा थापाले भूमिका निर्वाह गरेका थिए। साथै उनले JICA, UNICEF तथा जापानका स्थानीय सरकारहरूसँग अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य तथा migration governance लगायतका विषयमा काम गरेको उल्लेख छ। (Rising Nepal⁠)

यो अनुभवले जापानसँगको सम्बन्धलाई केवल सरकारी तहमा सीमित नराखी व्यापार, विकास, स्थानीय सरकार, आप्रवासन तथा जनस्तरको सम्बन्धसम्म विस्तार गर्ने क्षेत्रमा उनको संलग्नता देखाउँछ।

विश्वविद्यालयमा अध्यापनसमेत

थापा जापानका विश्वविद्यालयहरूसँग पनि शैक्षिक रूपमा जोडिएका छन्।

उपलब्ध विवरणअनुसार उनले Tsukuba University, Aoyama Gakuin University र Nihon University लगायतका विश्वविद्यालयमा adjunct teaching भूमिका निर्वाह गरेका छन्। नेपाल–जापान सम्बन्ध तथा comparative public administration लगायतका विषयमा उनले लेख तथा प्रस्तुति पनि गर्दै आएको सार्वजनिक प्रोफाइलमा उल्लेख छ। (Nepal News⁠)

जापानको Ochanomizu University को सार्वजनिक कार्यक्रम अभिलेखमा पनि थापाले नेपालसम्बन्धी अध्ययन भ्रमणमा सहभागी विद्यार्थीहरूलाई नेपाल तथा बहुसांस्कृतिक सहकार्यबारे सम्बोधन गरेको उल्लेख छ। (OCHA⁠)

नेपाली समुदायसँगको लामो सम्बन्ध

थापाको प्रोफाइलको अर्को पक्ष जापानमा रहेको नेपाली समुदायसँगको निरन्तर सम्बन्ध हो।

NRNA Japan सम्बन्धी सार्वजनिक अभिलेखमा उनको नाम NCC Japan Past Secretaryका रूपमा समेत भेटिन्छ। (NRNA⁠)

त्यस्तै जापानी सार्वजनिक संस्थासँग सम्बन्धित सामग्रीमा उनी नेपाली समुदायको समन्वय, नेपालसम्बन्धी जनचेतना तथा नेपाल–जापान जनस्तरीय सम्बन्धमा सक्रिय व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्। (14Camp⁠)

जापान बुझ्ने नेपाली प्रतिनिधिको सम्भावित प्रोफाइल

जापानका लागि राजदूतका रूपमा उनको नाम सिफारिस भएपछि सार्वजनिक रूपमा देखिएको उनको पृष्ठभूमि हेर्दा थापाको करियरको ठूलो हिस्सा जापानमै अध्ययन, जापानी संस्थासँग काम, नेपाली समुदायसँग समन्वय र नेपाल–जापान द्विपक्षीय सम्बन्धसँग जोडिएको छ।

सरकारले यसपटक राजदूत नियुक्तिका लागि विभिन्न क्षेत्रमा विज्ञता भएका व्यक्तिहरूको नाम सिफारिस गरेको छ। जापानका लागि थापाको नाम पनि यही प्रक्रियाबाट आएको हो। सार्वजनिक रिपोर्टअनुसार राजदूत छनोटका लागि खुला आवेदन प्रक्रिया सञ्चालन गरिएको थियो र हजारौँ आवेदन प्राप्त भएका थिए। (The Annapurna Express⁠)

तर उनको नाम सिफारिस हुनु र अन्तिम नियुक्ति हुनु दुई अलग चरण हुन्। संसदीय सुनुवाइ, जापानको agrément र राष्ट्रपतिको नियुक्तिपछि मात्रै उनी औपचारिक रूपमा नेपालका राजदूत बन्नेछन्। (The Kathmandu Post⁠)

अबको मुख्य परीक्षा : सम्बन्धलाई परिणाममा बदल्ने क्षमता

नेपाल–जापान सम्बन्धमा आर्थिक सहकार्य, लगानी, प्रविधि, पर्यटन, शिक्षा, रोजगारी, नेपाली श्रमिक तथा विद्यार्थीका विषय, जापानमा रहेको नेपाली समुदाय र दुई देशबीचको जनस्तरीय सम्बन्ध महत्वपूर्ण विषय हुन्।

जापानमै दुई दशकभन्दा बढी समय बिताएका, जापानी भाषा तथा समाजसँग परिचित र नेपाल–जापान उच्चस्तरीय सम्पर्कमा लामो समयदेखि संलग्न रहेको सार्वजनिक विवरण भएको व्यक्तिका रूपमा थापाको प्रस्तावित जिम्मेवारीलाई त्यसैले विशेष चासोका साथ हेरिएको छ।

अबको विषय भने अनुभव र सम्पर्कलाई औपचारिक कूटनीतिक जिम्मेवारीमार्फत कसरी परिणाममुखी बनाउने भन्ने हुनेछ।

द टन न्युजको निष्कर्ष

जिज्ञान कुमार थापा अहिले “जापानका लागि प्रस्तावित राजदूत” हुन्—राजदूत नियुक्त भइसकेका होइनन्।

तर जापानमै शिक्षा हासिल गरेका, दुई दशकभन्दा बढी समय नेपाल–जापान सम्बन्धसँग जोडिएका, Kanagawa International Foundation मा लामो समयदेखि कार्यरत, उच्चस्तरीय द्विपक्षीय भ्रमणमा समन्वय गरेका तथा जापानी सार्वजनिक र शैक्षिक संस्थासँग काम गरेका उनको सार्वजनिक प्रोफाइलले यो प्रस्तावलाई कूटनीतिक वृत्तमा चासोको विषय बनाएको छ।

नेपाल सरकारको सिफारिसपछि अब संसदीय सुनुवाइ, जापानको सहमति र राष्ट्रपतिको नियुक्ति प्रक्रियातर्फ सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ।

द टन न्युज
विशेष रिपोर्ट
Accuracy, Balance and Credibility
www.thetonnews.com