प्रअ राजेन्द्र दवाडीको त्यो निर्णय, जसले जोगायो सयौँ विद्यार्थीको ज्यान
बाढी विद्यालयको ढोकासम्म आइपुग्दा पनि हार मानेनन् प्रअ दवाडी, समयमै गरिएको निर्णय बन्यो जीवन र मृत्युबीचको फरक
द टन न्युज | विशेष रिपोर्ट
नुवाकोट — त्रिशूली बजारमा बुधबार आएको विनाशकारी बाढीले केही मिनेटमै ठूलो भूभाग तहसनहस बनायो। घर, सडक, संरचना र विद्यालयका भौतिक सम्पत्तिसमेत बाढीको भेलमा परे। तर यही विनाशको बीचमा एउटा विद्यालयमा मानवीय क्षति हुनबाट जोगियो—समयमै गरिएको एउटा निर्णयका कारण।
विद्यालयमा बिहानको नियमित पठनपाठन चलिरहेको थियो। कक्षा ९, १०, ११ र १२ का विद्यार्थीहरू आ–आफ्ना कक्षामा थिए। बाहिरको अवस्था सामान्यजस्तै देखिए पनि केही समयमै त्रिशूली नदीमा आएको भीषण बाढीले भयावह रूप लिन थाल्यो।
त्यसैबीच विद्यालयका लेखापालले बाढीको खबर लिएर प्रधानाध्यापक राजेन्द्र दवाडीलाई जानकारी गराए। त्यही समयमा रसुवातर्फबाट एक परिचित व्यक्तिले पनि फोन गरेर बाढीको गम्भीर अवस्थाबारे चेतावनी दिए।
दवाडीले सूचना पर्खिएर बस्ने निर्णय गरेनन्।
उनले तत्काल विद्यालयमा रहेका विद्यार्थीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ सार्ने निर्णय लिए।
विद्यालयको नियमित कक्षा र विद्यार्थीको चहलपहल चलिरहेका बेला अचानक सबैलाई सुरक्षित स्थानतर्फ पठाउनु सामान्य निर्णय थिएन। तर प्रधानाध्यापक दवाडीले त्यसबेला विद्यालयको भवनभन्दा विद्यार्थीको जीवन ठूलो भएको निष्कर्ष निकाले।
दिउँसो पढ्ने विद्यार्थी ल्याउन गएको बस त्रिशूली पुल वारि आइपुगेको थियो। दवाडीले उक्त बसलाई समेत विद्यार्थी लिएर तत्काल अग्लो र सुरक्षित स्थानतर्फ जान निर्देशन दिए। विद्यालयबाट विद्यार्थी लिएर माथिबाट आउँदै गरेको अर्को बसलाई पनि सुरक्षित स्थानमै रोक्न भनियो।
यसबीच विद्यालयको छात्रावासमा रहेका विद्यार्थीलाई शिक्षकहरूसहित सुरक्षित स्थानमा सारियो।
प्रधानाध्यापक दवाडी आफैं पनि विद्यार्थी र शिक्षकहरूसँगै सुरक्षित स्थानतर्फ लागे।
तर उनीहरू विद्यालयबाट निस्किएको केही समयमै बाढी विद्यालय परिसरमा प्रवेश गरिसकेको थियो।
घटनाको भयावहता त्यतिबेला अझ स्पष्ट भयो, जब बाढीले विद्यालयका भौतिक संरचनामाथि आक्रमण गर्न थाल्यो। विद्यालयमा अध्ययनरत कुल विद्यार्थी संख्या १ हजार ६ सय ४३ रहेको विभिन्न रिपोर्टमा उल्लेख छ। समयमै विद्यार्थीलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएकाले ठूलो मानवीय क्षति हुनबाट विद्यालय जोगिएको हो। (Online Khabar)
‘केही मिनेट ढिला भएको भए…’
घटनापछि सार्वजनिक भएका विवरणहरूले प्रधानाध्यापक दवाडीको निर्णयको गम्भीरता अझ देखाउँछन्। केही रिपोर्टमा बाढी आउनुभन्दा करिब १० मिनेटअघि नै विद्यार्थीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ सार्ने काम सुरु गरिएको उल्लेख छ। (Ratopati)
त्यो १० मिनेट केवल समय थिएन।
त्यो सयौँ विद्यार्थीको जीवन र मृत्युबीचको दूरी थियो।
यदि विद्यालय प्रशासनले बाढीको सूचना सामान्य रूपमा लिएर पठनपाठन जारी राखेको भए? यदि विद्यार्थीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ पठाउन केही मिनेट ढिला भएको भए? यदि बसहरूलाई तत्काल सुरक्षित स्थानतर्फ नपठाइएको भए?
यी प्रश्नको उत्तर आज अझ भयावह हुन सक्थ्यो।
तर दवाडीले जोखिमको अनुमान गरे। निर्णय लिए। र निर्णय कार्यान्वयन गरे।
विद्यालय छाड्दा बाढी पसिसकेको थियो
दवाडीका लागि त्यो क्षण भावनात्मक पनि थियो। आफूले नेतृत्व गरेको विद्यालयमा वर्षौँदेखि पढ्दै आएका विद्यार्थीलाई सुरक्षित स्थानमा पठाएर अन्तिममा विद्यालयबाट बाहिरिनु सहज थिएन।
तर उनीसँग त्यतिबेला विद्यालयको भवन बचाउनेभन्दा ठूलो जिम्मेवारी थियो—मान्छे बचाउने।
विद्यालय छाड्दा बाढी विद्यालय परिसरमा प्रवेश गरिसकेको थियो। त्यसपछि शिक्षक, कर्मचारी र विद्यार्थीहरूले सुरक्षित स्थानमा रात बिताउनुपर्यो। खानेपानी, खाना र सञ्चारसमेत चुनौती बनेको अवस्थामा शिक्षकहरू विद्यार्थीहरूसँगै बसे।
दवाडीले आफ्नो जिम्मेवारी केवल विद्यालयको गेटसम्म सीमित राखेनन्। संकटको समयमा शिक्षकहरूलाई साथमा लिएर विद्यार्थीको सुरक्षाको प्रत्यक्ष व्यवस्थापन गरे।
सबै जोगिएनन्, केहीको खोजी अझै जारी
बाढीले विद्यालयको भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याए पनि समयमै विद्यार्थी सारिएकाले ठूलो मानवीय क्षति टरेको छ। तर घटनाले केही पीडादायी प्रश्न भने अझै छाडेको छ।
विद्यालयका कक्षाकोठाका ढोका बन्द गर्न खोजिरहेका एक जना विद्यालय सहयोगी सम्पर्कविहीन रहेको बताइएको छ। त्यस्तै दिउँसो विद्यालयमा अध्यापन गराउने एक शिक्षक पनि कोठाबाटै सम्पर्कविहीन भएको विवरण छ।
यसले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ—समयमै गरिएको उद्धारले ठूलो मानवीय क्षति रोक्न सके पनि विपत्तिले सबै जोखिम पूर्ण रूपमा हटाएको थिएन।
सम्पत्ति फेरि बनाउन सकिन्छ, जीवन फर्काउन सकिँदैन
त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालयको भवन, कक्षाकोठा, फर्निचर र अन्य भौतिक संरचना पुनःनिर्माण गर्न सकिन्छ। राज्य, स्थानीय तह, समुदाय र सहयोगी हातहरू जुटे भने विद्यालय फेरि उभिन सक्छ।
तर यदि विद्यार्थीको ज्यान गएको भए?
त्यो क्षति कुनै पनि रकमले पूर्ति गर्न सकिँदैन।
त्यसैले बाढीको त्यो भयावह दिनमा प्रधानाध्यापक राजेन्द्र दवाडीको तत्काल निर्णय केवल प्रशासनिक निर्णय थिएन—त्यो जीवन बचाउने निर्णय थियो।
प्राकृतिक विपत्तिको समयमा सूचना प्राप्त गर्ने, जोखिम पहिचान गर्ने र ढिलाइ नगरी निर्णय कार्यान्वयन गर्ने नेतृत्व कति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने उदाहरण बनेको छ त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय।
बाढीले विद्यालयको भवनमा प्रहार गर्यो, तर समयमै गरिएको निर्णयले विद्यार्थीको भविष्य जोगायो।
आज विद्यालयका भौतिक संरचना क्षतिग्रस्त छन्।
तर विद्यालयका सयौँ विद्यार्थी जीवित छन्।
र त्यसको पछाडि एउटा प्रधानाध्यापकको साहसिक निर्णय छ—
‘पहिले विद्यार्थी बचाऔँ, विद्यालय पछि बनाउँला।’
यही निर्णयका कारण राजेन्द्र दवाडी आज केवल प्रधानाध्यापक होइन, विपत्तिको घडीमा नेतृत्वको उदाहरण बनेका छन्।
— द टन न्युज | विशेष रिपोर्ट
