द टन न्युज | विशेष रिपोर्ट
चतुरबहादुर चन्द : नेपाली क्रिकेटको संघर्ष, पुनरुत्थान र व्यावसायिक उचाइको एउटा ऐतिहासिक यात्रा
जिल्ला क्रिकेटको जगदेखि नेपाल प्रिमियर लिगको भव्य मञ्चसम्म — नेतृत्व, लगन र नेपाली क्रिकेटको बदलिँदो भविष्य
विशेष विश्लेषण | द टन न्युज
नेपाली क्रिकेटको इतिहास केवल ब्याट र बलको प्रतिस्पर्धा होइन। यो सीमित स्रोतसाधन, कमजोर पूर्वाधार, अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताका लागि गरिएको संघर्ष, खेलाडीहरूको अथक मेहनत र क्रिकेटलाई राष्ट्रिय पहिचान बनाउने सपना बोकेका व्यक्तिहरूको लामो यात्राको कथा हो। यही यात्रामा नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का अध्यक्ष चतुरबहादुर चन्दको नाम एक महत्त्वपूर्ण पात्रका रूपमा स्थापित भएको छ।
जिल्लास्तरमा क्रिकेटको संगठन निर्माणदेखि राष्ट्रिय क्रिकेटको सर्वोच्च संस्थाको नेतृत्व, अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) सँगको सम्बन्ध, नेपाली क्रिकेटको पुनर्संरचना र नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) जस्तो व्यावसायिक प्रतियोगिताको विकाससम्म आइपुग्दा चन्दको नेतृत्वकाल नेपाली क्रिकेटको एउटा महत्त्वपूर्ण अध्याय बनेको छ।
उनको यात्रा निर्विवाद सफलताको कथा मात्र होइन। यसमा संस्थागत विवाद, प्रशासनिक चुनौती, पारदर्शितामाथिका प्रश्न र नेपाली क्रिकेटले अझै पूरा गर्न बाँकी रहेका सपना पनि जोडिएका छन्। त्यसैले चन्दको योगदानको ऐतिहासिक मूल्याङ्कन गर्दा उपलब्धि र कमजोरी दुवैलाई एउटै दृष्टिकोणबाट हेर्न आवश्यक छ।
१. बैतडीबाट सुरु भएको क्रिकेट नेतृत्वको यात्रा
चतुरबहादुर चन्दको सार्वजनिक परिचय राष्ट्रिय क्रिकेट प्रशासनसँग जोडिनुअघि नै जिल्लास्तरको खेलकुद संगठनसँग गाँसिएको थियो। सुदूरपश्चिमको बैतडी जिल्लाबाट सुरु भएको उनको क्रिकेट व्यवस्थापनको यात्रा क्रमशः राष्ट्रिय तहसम्म विस्तार भयो।
उपलब्ध सार्वजनिक विवरणअनुसार, चन्द सन् १९९८ अर्थात् विसं २०५५ मा जिल्ला क्रिकेट संघ बैतडीका संस्थापक अध्यक्ष बनेका थिए। यो समय नेपाली क्रिकेटको विकासका लागि स्थानीयस्तरमा संगठन, खेलमैदान, प्रतियोगिता र प्रतिभा पहिचानको काम गर्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण थियो।
काठमाडौंकेन्द्रित खेलकुद संरचनाभन्दा बाहिर रहेका जिल्लामा क्रिकेटको सम्भावना पहिचान गर्नु, स्थानीय खेलाडीलाई अवसर दिनु र प्रतियोगितामार्फत उनीहरूलाई अगाडि ल्याउनु नेपाली क्रिकेटको आधार विस्तार गर्ने महत्त्वपूर्ण काम थियो।
बैतडीबाट सुरु भएको यही संगठनात्मक अनुभवले चन्दलाई क्रिकेट प्रशासनको व्यावहारिक पक्षसँग नजिक बनायो। खेलाडी उत्पादन गर्न प्रतिभा मात्र पर्याप्त हुँदैन; त्यसका लागि नियमित प्रतियोगिता, प्रशिक्षक, आर्थिक स्रोत, संस्थागत समन्वय र दीर्घकालीन योजना पनि चाहिन्छ भन्ने वास्तविकता जिल्ला क्रिकेटमै अनुभव गर्न सकिन्छ।
उनको यात्राको एउटा उल्लेखनीय पक्ष यही हो—क्रिकेटको प्रशासनिक नेतृत्वमा पुग्नुअघि उनले जिल्लास्तरको संगठनमा काम गरेका थिए।
२. नेपाली क्रिकेटको कठिन मोड र क्यानको नेतृत्व
नेपाल क्रिकेट संघको स्थापना सन् १९४६ मा भएको हो। दशकौँको यात्रामा नेपाली क्रिकेटले विभिन्न उतारचढाव पार गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपाली खेलाडीले देखाएको प्रदर्शनसँगै क्रिकेटप्रतिको जनआकर्षण बढ्दै गए पनि संस्थागत स्थिरता र प्रशासनिक व्यवस्थापन नेपाली क्रिकेटका निरन्तर चुनौती रहे।
सन् २०१६ मा आईसीसीले क्यानलाई निलम्बन गरेपछि नेपाली क्रिकेट गम्भीर संस्थागत संकटमा परेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रशासनसँगको सम्बन्ध, आधिकारिक निर्णय प्रक्रिया र खेलकुद संस्थाको स्वायत्ततासम्बन्धी विवादले क्रिकेटको भविष्यबारे प्रश्न उठाएको थियो।
यही पृष्ठभूमिमा सन् २०१९ सेप्टेम्बर २८ मा आईसीसीको निगरानीमा भएको निर्वाचनबाट चतुरबहादुर चन्द क्यानको अध्यक्ष निर्वाचित भए। उनले ५९ मतमध्ये ४४ मत प्राप्त गरेका थिए। त्यस समय नेपाली क्रिकेटलाई संस्थागत रूपमा पुनःस्थापित गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउने विषय प्रमुख प्राथमिकतामा थिए।
चन्दको नेतृत्वमा निर्वाचित नयाँ कार्यसमितिसँग क्रिकेट प्रशासनलाई पुनः व्यवस्थित गर्ने ठूलो जिम्मेवारी थियो। यो केवल पदाधिकारी परिवर्तनको विषय थिएन; नेपाली क्रिकेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय संरचनाभित्र प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सक्ने संस्थागत वातावरण निर्माण गर्ने चुनौती थियो।
आईसीसीले सन् २०१९ मा क्यानमाथिको निलम्बन हटाएपछि नेपाली क्रिकेटको संस्थागत पुनरागमनको बाटो खुल्यो। यस प्रक्रियालाई कुनै एक व्यक्तिको मात्र उपलब्धि भन्न मिल्दैन। आईसीसी, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, क्रिकेट प्रशासनका विभिन्न पक्ष, खेलाडी र अन्य सरोकारवालाको भूमिका यसमा महत्त्वपूर्ण थियो। तर त्यस संक्रमणकालमा क्यानको नेतृत्व सम्हालिरहेका चन्दको जिम्मेवारी र भूमिका भने उल्लेखनीय थियो।
३. नेतृत्वको निरन्तरता र त्यसको अर्थ
सन् २०२३ सेप्टेम्बरमा चन्द पुनः क्यानको अध्यक्ष निर्वाचित भए। यसअघि सन् २०१५ मा पनि उनी क्यानको अध्यक्ष बनेका थिए। विभिन्न चरणमा उनको नेतृत्वमा देखिएको निरन्तरताले नेपाली क्रिकेट प्रशासनमा उनको प्रभाव र संगठनभित्रको समर्थनलाई देखाउँछ।
तर नेतृत्वको निरन्तरता आफैँमा सफलताको अन्तिम प्रमाण होइन। लामो समयसम्म नेतृत्वमा रहने व्यक्तिले संस्थालाई कति बलियो बनाए, निर्णय प्रक्रिया कति पारदर्शी बनाए, खेलाडीका लागि कस्ता अवसर सिर्जना गरे र स्थानीय क्रिकेटको विकासमा कस्तो प्रभाव पारे भन्ने प्रश्न नै वास्तविक मूल्याङ्कनको आधार हो।
चन्दको नेतृत्वकालमा नेपाली क्रिकेटले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा चर्चा पाएको छ र घरेलु क्रिकेटलाई व्यावसायिक बनाउने प्रयास अघि बढेको छ। अर्कोतर्फ, क्रिकेट प्रशासनभित्रका विवाद र निर्णय प्रक्रियासम्बन्धी प्रश्नहरूले संस्थागत सुधारको आवश्यकता पनि औँल्याएका छन्।
यस अर्थमा उनको नेतृत्वको इतिहास उपलब्धि र जवाफदेहिताको संयुक्त परीक्षण हो।
४. खेलाडीको सफलतादेखि क्रिकेटको व्यावसायिक भविष्यसम्म
नेपाली क्रिकेटको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसका खेलाडी र समर्थक हुन्। सीमित स्रोतसाधनका बीच पनि नेपाली खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाएको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताले क्रिकेटलाई देशको लोकप्रिय खेलमध्ये एक बनाएको छ।
राष्ट्रिय टोलीको प्रदर्शनले क्रिकेटप्रति नयाँ पुस्ताको आकर्षण बढाएको छ। खेलाडीहरूका लागि क्रिकेट केवल राष्ट्रिय टोलीबाट खेल्ने सपना मात्र रहेन; घरेलु प्रतियोगिता, फ्रेन्चाइज क्रिकेट, व्यावसायिक सम्झौता र अन्तर्राष्ट्रिय अवसरको सम्भावना पनि विस्तार हुँदै गएको छ।
तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने खेलाडी उत्पादन गर्न नियमित प्रतियोगिता, आधुनिक अभ्यास सुविधा, दक्ष प्रशिक्षक, खेलविज्ञान, खेलाडीको स्वास्थ्य सुरक्षा र आर्थिक स्थायित्व आवश्यक हुन्छ।
यही आवश्यकतासँग घरेलु क्रिकेटको व्यावसायिक विकास जोडिएको छ। क्रिकेट प्रशासनको दीर्घकालीन सफलता राष्ट्रिय टोलीको जितमा मात्र होइन, राष्ट्रिय टोलीसम्म पुग्ने खेलाडी उत्पादन प्रणाली कति बलियो बन्यो भन्ने कुरामा पनि निर्भर हुन्छ।
चन्दको नेतृत्वकाललाई मूल्याङ्कन गर्दा घरेलु प्रतियोगिताको विस्तार, खेलाडीको अवसर र क्रिकेटलाई व्यावसायिक उद्योगमा रूपान्तरण गर्ने प्रयासलाई यही सन्दर्भमा हेर्नुपर्छ।
५. एनपीएल : नेपाली क्रिकेटको नयाँ व्यावसायिक अध्याय
नेपाल प्रिमियर लिग नेपाली क्रिकेटको व्यावसायिक विकासतर्फको महत्त्वपूर्ण पहल हो। राष्ट्रिय क्रिकेटलाई समर्थकको उत्साहमा मात्र सीमित नराखी लगानी, प्रसारण, प्रायोजन, फ्रेन्चाइज टोली र खेलाडीको बजार मूल्यसँग जोड्ने यसको सम्भावना छ।
एनपीएलको पहिलो संस्करण सन् २०२४ मा आयोजना भयो। पहिलो संस्करणले दर्शकको ठूलो आकर्षण सिर्जना गरे पनि प्रतियोगिता सञ्चालन र व्यवस्थापनका विषयमा प्रश्नसमेत उठेका थिए। त्यसपछि दोस्रो संस्करणले प्रतियोगिताको विस्तार, मैदानको सुधार, रातिको खेल र व्यावसायिक आकर्षणलाई थप चर्चामा ल्यायो।
सन् २०२५ डिसेम्बर १४ मा सम्पन्न दोस्रो संस्करणमा रोहित पौडेलको कप्तानीमा लुम्बिनी लायन्सले सुदूरपश्चिम रोयल्सलाई पराजित गर्दै उपाधि जितेको थियो। यसले घरेलु फ्रेन्चाइज क्रिकेटमा प्रतिस्पर्धात्मक रोमाञ्च थप्यो।
सन् २०२६ अक्टोबर २६ देखि सुरु भएको एनपीएलको तेस्रो संस्करणले नेपाली क्रिकेटको अर्को चरण प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ। त्रिवि क्रिकेट मैदानमा उद्घाटन समारोह, दर्शकको उत्साह, मैदान वरिपरि देखिएको चहलपहल र प्रतियोगिताप्रतिको राष्ट्रिय आकर्षणले एनपीएललाई खेलकुदभन्दा व्यापक सार्वजनिक उत्सवका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना देखाएका छन्।
प्रधानमन्त्री बालेन शाहको उपस्थितिले उद्घाटन समारोहलाई थप राष्ट्रिय महत्त्व दिएको छ। तर प्रतियोगिताको वास्तविक सफलता उद्घाटनको भव्यतामा मात्र निर्भर हुँदैन। खेलको गुणस्तर, खेलाडीको प्रदर्शन, दर्शकको सुरक्षा, समयमै खेल सञ्चालन, प्रसारणको पहुँच र आर्थिक पारदर्शिताले यसको दीर्घकालीन विश्वसनीयता निर्धारण गर्नेछन्।
एनपीएलको विस्तारमा क्यानको नेतृत्व र व्यवस्थापनको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ। त्यसैले अध्यक्ष चन्दको नेतृत्वकालमा यो प्रतियोगिता नेपाली क्रिकेटको आर्थिक तथा व्यावसायिक भविष्यसँग जोडिएको प्रमुख विषय बनेको छ।
एनपीएलले सफलतापूर्वक अघि बढ्न सकेमा नेपाली खेलाडीले स्वदेशमै व्यावसायिक प्रतिस्पर्धाको अवसर पाउनेछन्। प्रायोजक, विज्ञापनदाता, प्रसारण संस्था, होटल तथा पर्यटन व्यवसाय र स्थानीय सेवाक्षेत्रले समेत आर्थिक लाभ लिन सक्नेछन्। यसले क्रिकेटलाई खेलकुदसँगै रोजगारी र आर्थिक गतिविधिको माध्यम बनाउन सक्छ।
यद्यपि, सम्भावनालाई उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न प्रतियोगिताको आयव्यय सार्वजनिक गर्ने, फ्रेन्चाइज सम्झौता स्पष्ट बनाउने, खेलाडीको पारिश्रमिक सुनिश्चित गर्ने र हितको द्वन्द्व व्यवस्थापन गर्ने विषयमा बलियो संस्थागत अभ्यास आवश्यक हुन्छ।
एनपीएलको इतिहास भविष्यमा कसरी लेखिनेछ भन्ने कुरा यसको लोकप्रियतासँगै पारदर्शिता र व्यावसायिक अनुशासनले पनि निर्धारण गर्नेछ।
६. चन्दको नेतृत्व र पारस खड्काको अनुभव : नयाँ पुस्तासँगको सहकार्य
नेपाली क्रिकेटको विकासका लागि प्रशासनिक अनुभव र खेलाडीको व्यावहारिक ज्ञानबीच सहकार्य आवश्यक छ। क्यानको अध्यक्षका रूपमा चतुरबहादुर चन्द र सचिवका रूपमा पूर्वकप्तान पारस खड्काको भूमिकालाई यसै सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ।
पारस खड्काले राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व गर्दै नेपाली क्रिकेटको मैदानभित्रको अनुभव हासिल गरेका छन्। अर्कोतर्फ, चन्दले लामो समयदेखि क्रिकेट प्रशासन र संगठन सञ्चालनको अनुभव सँगालेका छन्।
यी दुई प्रकारका अनुभव एकअर्काका प्रतिस्पर्धी होइनन्; उचित संस्थागत संरचनामा जोडिन सके नेपाली क्रिकेटका लागि उपयोगी हुन सक्छन्।
खेलाडीले मैदानमा भोग्ने समस्या, प्रतियोगिताको प्राविधिक पक्ष, प्रशिक्षणको आवश्यकता र अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणबारे प्रत्यक्ष अनुभव राख्छन्। प्रशासनले भने बजेट, प्रतियोगिता व्यवस्थापन, नीतिगत निर्णय, प्रायोजन, पूर्वाधार र अन्तर्राष्ट्रिय निकायसँगको समन्वय सम्हाल्छ।
यी दुवै पक्षबीच प्रभावकारी समन्वय कायम भएमा नेपाली क्रिकेटले दीर्घकालीन लाभ लिन सक्छ। तर यसको सफलता व्यक्तिको लोकप्रियताभन्दा पनि स्पष्ट जिम्मेवारी, योग्य जनशक्ति, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र परिणाममा आधारित मूल्याङ्कनमा निर्भर हुन्छ।
७. उपलब्धिसँगै उठेका प्रश्न
कुनै पनि खेलकुद संस्थाको इतिहास लेख्दा प्रशंसाका पक्ष मात्र समेटेर पुग्दैन। संस्थागत कमजोरी र विवादलाई पनि तथ्यका आधारमा उल्लेख गर्नुपर्छ।
एनपीएलको पहिलो संस्करणपछि प्रतियोगिताको व्यवस्थापन र आर्थिक कारोबारबारे प्रश्न उठेका थिए। सन् २०२५ मा यससम्बन्धी उजुरी र छानबिनको प्रक्रियाबारे सार्वजनिक समाचार प्रकाशित भएका थिए। त्यस्तै, एनपीएलको आर्थिक पारदर्शिताबारे क्यानभित्रै पदाधिकारीहरूले प्रश्न उठाएको समाचारसमेत आएको थियो।
यी समाचारले उठाएका प्रश्नलाई आफैँमा प्रमाणित दोष वा अन्तिम कानुनी निष्कर्षका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन। तर यस्ता विषयले क्यानलाई वित्तीय विवरण, सम्झौता, निर्णय प्रक्रिया र सार्वजनिक जवाफदेहितामा अझ बलियो अभ्यास स्थापित गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछन्।
एनपीएलजस्तो ठूलो व्यावसायिक प्रतियोगिता सफल हुन लोकप्रियता मात्र पर्याप्त हुँदैन। आम्दानी र खर्चको स्पष्ट विवरण, फ्रेन्चाइज टोलीसँगका सम्झौता, प्रायोजनको पारदर्शिता, टिकट व्यवस्थापन, खेलाडीको हित र स्वतन्त्र लेखापरीक्षण जस्ता विषयमा संस्थागत विश्वसनीयता अनिवार्य हुन्छ।
चन्दको नेतृत्वको ऐतिहासिक मूल्याङ्कन पनि यही मापदण्डमा गरिनुपर्छ। नेपाली क्रिकेटले हासिल गरेका उपलब्धिको श्रेय नेतृत्वले पाउँदा त्यससँग जोडिएका प्रश्नको जवाफ दिने जिम्मेवारी पनि नेतृत्वकै हुन्छ।
८. जिल्ला क्रिकेटदेखि राष्ट्रिय पहिचानसम्म : अझै पूरा नभएको सपना
चन्दको क्रिकेट यात्राको महत्त्व बुझ्न नेपाली क्रिकेटको भौगोलिक विस्तारलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। राष्ट्रिय टोलीमा खेल्ने सपना बोकेका खेलाडी काठमाडौंमा मात्र छैनन्। सुदूरपश्चिम, कर्णाली, मधेश, कोशी, गण्डकी र लुम्बिनीका गाउँ तथा सहरमा पनि प्रतिभावान् खेलाडी छन्।
तर प्रतिभा पहिचान गर्ने अवसर, गुणस्तरीय प्रशिक्षण, खेलमैदान, आर्थिक सहयोग र नियमित प्रतियोगिताको पहुँच सबै ठाउँमा समान छैन। जिल्ला क्रिकेट संघहरूले स्थानीय प्रतिभा उत्पादन गर्न प्रभावकारी भूमिका खेल्न सकेमा नेपाली क्रिकेटको आधार फराकिलो बन्न सक्छ।
बैतडीबाट क्रिकेट संगठनको यात्रा सुरु गरेका चन्दका लागि जिल्ला क्रिकेटको विकास व्यक्तिगत इतिहाससँग पनि जोडिएको विषय हो। त्यसैले उनको नेतृत्वको दीर्घकालीन उपलब्धि मापन गर्दा राष्ट्रिय प्रतियोगिताको भव्यतासँगै जिल्लामा क्रिकेटको अवस्था कति सुधारियो भन्ने प्रश्न पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
प्रत्येक प्रदेशमा व्यवस्थित क्रिकेट एकेडेमी, महिला क्रिकेटका लागि पर्याप्त अवसर, विद्यालयस्तरीय प्रतियोगिता, उमेर समूहका खेलाडीको संरक्षण र प्रतिभावान् खेलाडीलाई आर्थिक सुरक्षाको व्यवस्था गर्न सकिएमा नेपाली क्रिकेटको भविष्य अझ बलियो हुनेछ।
क्रिकेटलाई केही चर्चित खेलाडी र ठूला प्रतियोगितामा मात्र सीमित नराखी राष्ट्रिय खेलकुद प्रणालीको अभिन्न अंग बनाउन सक्नु नै दीर्घकालीन सफलता हुनेछ।
९. क्रिकेट प्रशासनमा शिक्षा, अनुभव र सार्वजनिक जिम्मेवारी
चतुरबहादुर चन्दको परिचय क्रिकेट प्रशासनमा मात्र सीमित छैन। सार्वजनिक जीवनी विवरणअनुसार उनले करिब २० वर्ष शिक्षण पेसामा बिताएका छन् र राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनको सार्वजनिक जीवनमा सामाजिक तथा राजनीतिक संगठनको अनुभव पनि जोडिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्बाट प्राप्त आईसीसी लङ सर्भिस अवार्ड र नेपाल सरकारबाट प्राप्त जनसेवाश्रीजस्ता सम्मानले उनको सार्वजनिक तथा संस्थागत यात्रालाई थप पहिचान दिएका छन्।
यद्यपि, व्यक्तिगत सम्मानभन्दा संस्थाले हासिल गरेको परिणाम अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। खेलकुद प्रशासनमा लामो अनुभवको वास्तविक मूल्य खेलाडीका लागि सिर्जना गरिएका अवसर, संस्थाको आर्थिक अवस्था, प्रतियोगिताको गुणस्तर र भविष्यका लागि बनाइएका योजनाबाट देखिन्छ।
नेपाली क्रिकेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धी बनाउन नेतृत्वले राजनीतिक वा व्यक्तिगत प्रभावभन्दा खेलकुदको हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। योग्य व्यक्तिलाई जिम्मेवारी, निर्णय प्रक्रियामा निष्पक्षता र आलोचनाप्रति सकारात्मक दृष्टिकोणले संस्थाको विश्वसनीयता बढाउँछ।
१०. एनपीएलको भव्यता : अब परिणामबाट प्रमाणित गर्नुपर्ने समय
एनपीएलको तेस्रो संस्करण सुरु हुँदै गर्दा नेपाली क्रिकेट नयाँ सम्भावनाको मोडमा उभिएको छ। दर्शकको आकर्षण, फ्रेन्चाइज टोलीको प्रतिस्पर्धा, खेलाडीको व्यावसायिक अवसर र प्रसारणको विस्तारले यो प्रतियोगितालाई देशकै प्रमुख खेलकुद आयोजनामध्ये एक बनाउने आधार तयार गरेका छन्।
तर अबको चुनौती लोकप्रियतालाई दीर्घकालीन संरचनामा बदल्नु हो।
पहिलो, एनपीएलबाट प्राप्त हुने आम्दानीको उचित हिस्सा क्रिकेटको तल्लो तहसम्म पुग्नुपर्छ। दोस्रो, खेलाडीको पारिश्रमिक, बीमा, स्वास्थ्य सुरक्षा र करिअर विकासलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। तेस्रो, महिला क्रिकेट तथा उमेर समूहका प्रतियोगितामा लगानी बढाउनुपर्छ। चौथो, मैदान र अभ्यास सुविधालाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार विकास गर्नुपर्छ। पाँचौँ, प्रतियोगितासम्बन्धी आर्थिक विवरण र निर्णय प्रक्रिया पारदर्शी बनाउनुपर्छ।
यदि एनपीएलको सफलताबाट प्राप्त स्रोत राष्ट्रिय टोलीको तयारी, प्रशिक्षक उत्पादन, जिल्ला क्रिकेट र युवा खेलाडीको विकासमा लगानी गर्न सकियो भने यसको प्रभाव दीर्घकालीन हुनेछ।
क्रिकेटको व्यावसायिक सफलता र राष्ट्रिय टोलीको सफलता एकअर्काका पूरक हुन्। बलियो घरेलु संरचनाले खेलाडी उत्पादन गर्छ, प्रतिस्पर्धाले उनीहरूको क्षमता बढाउँछ र गुणस्तरीय खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा देशको प्रतिष्ठा बढाउँछन्।
यस चक्रलाई व्यवस्थित बनाउनु नै क्यानको नेतृत्वसामु रहेको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी हो।
११. चतुरबहादुर चन्दको ऐतिहासिक मूल्याङ्कन कसरी हुनेछ?
इतिहासले नेतृत्वलाई केवल उसले कति वर्ष पदमा बितायो वा कति भव्य कार्यक्रम आयोजना गर्यो भन्ने आधारमा मूल्याङ्कन गर्दैन। नेतृत्वले कठिन समयमा कस्तो निर्णय गर्यो, संस्थालाई कति स्थिर बनायो र आफूपछि आउने पुस्ताका लागि कस्तो संरचना छाड्यो भन्ने कुराले उसको वास्तविक योगदान निर्धारण गर्छ।
चन्दको नेतृत्वकालमा नेपाली क्रिकेटले संस्थागत पुनरागमनको चरण, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा बढ्दो आकर्षण र व्यावसायिक फ्रेन्चाइज प्रतियोगिताको विकासजस्ता महत्त्वपूर्ण विषय अनुभव गरेको छ।
तर नेपाली क्रिकेटको सर्वोच्च लक्ष्य अझै पूरा भएको छैन। नेपालले टेस्ट क्रिकेटको मान्यता प्राप्त गर्ने सपना, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा निरन्तर प्रतिस्पर्धा गर्ने क्षमता, विश्वस्तरीय पूर्वाधार र खेलाडीलाई आर्थिक रूपमा सुरक्षित बनाउने संरचनाका लागि अझै लामो यात्रा तय गर्नुपर्नेछ।
त्यसैले चन्दको योगदानलाई ऐतिहासिक बनाउने अवसर अझै बाँकी छ। एनपीएललाई पारदर्शी, आर्थिक रूपमा दिगो र खेलाडीकेन्द्रित प्रतियोगिता बनाउन सक्नु, क्रिकेट प्रशासनमा जवाफदेहिता स्थापित गर्नु र जिल्ला तथा महिला क्रिकेटमा ठोस सुधार ल्याउनु त्यस दिशाका महत्त्वपूर्ण कदम हुनेछन्।
नेपाली क्रिकेटको भविष्य कुनै एक व्यक्तिमा निर्भर हुनु हुँदैन। बलियो संस्था, योग्य नेतृत्व, सक्षम खेलाडी, उत्साही समर्थक र पारदर्शी प्रणालीको संयुक्त प्रयासबाट मात्र क्रिकेट दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन सक्छ।
निष्कर्ष : क्रिकेटको लोकप्रियतालाई राष्ट्रिय उपलब्धिमा बदल्ने चुनौती
चतुरबहादुर चन्दको यात्रा बैतडीको जिल्ला क्रिकेट संगठनबाट सुरु भएर राष्ट्रिय क्रिकेट प्रशासनको नेतृत्वसम्म पुगेको यात्रा हो। यसले नेपाली क्रिकेटमा स्थानीय संगठन, संस्थागत नेतृत्व र व्यावसायिक विकासबीचको सम्बन्धलाई देखाउँछ।
एनपीएलको तेस्रो संस्करणको उद्घाटनसँगै त्रिवि क्रिकेट मैदानमा देखिएको उत्साहले नेपाली क्रिकेटको लोकप्रियता कति व्यापक बनेको छ भन्ने संकेत गर्छ। प्रधानमन्त्रीको उपस्थितिदेखि दर्शकको भीड, फ्रेन्चाइज टोलीको प्रतिस्पर्धादेखि सञ्चारमाध्यमको चासोसम्म, क्रिकेट अहिले राष्ट्रिय संवादको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।
यस उपलब्धिको श्रेय खेलाडी, प्रशिक्षक, समर्थक, आयोजक, प्रायोजक र क्रिकेट प्रशासनका विभिन्न पक्षलाई संयुक्त रूपमा जान्छ। क्यानको अध्यक्षका रूपमा चन्दको भूमिका पनि यही व्यापक यात्राको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो।
अब प्रश्न केवल एनपीएल कति भव्य भयो भन्ने होइन। यो प्रतियोगिताले नेपाली क्रिकेटलाई कति बलियो बनायो, कति नयाँ खेलाडी जन्मायो, कति आर्थिक अवसर सिर्जना गर्यो र संस्थागत पारदर्शितामा कति सुधार ल्यायो भन्ने हो।
यदि आजको लोकप्रियता भोलिको बलियो क्रिकेट संरचनामा रूपान्तरण हुन सक्यो भने एनपीएल नेपाली खेलकुद इतिहासको एउटा निर्णायक मोड बन्न सक्छ। यदि नेतृत्वले उपलब्धिसँगै जवाफदेहितालाई पनि समान महत्त्व दियो भने चन्दको कार्यकाललाई नेपाली क्रिकेटको संस्थागत विकासको महत्त्वपूर्ण अध्यायका रूपमा स्मरण गर्न सकिनेछ।
नेपाली क्रिकेटको इतिहास अझै लेखिँदै छ। त्यस इतिहासको आगामी पृष्ठमा कसको नाम कसरी लेखिनेछ भन्ने कुरा भाषण, प्रचार वा लोकप्रियताले मात्र होइन, मैदानभित्रको प्रदर्शन र मैदानबाहिरको संस्थागत इमानदारीले निर्धारण गर्नेछ।
द टन न्युजको निष्कर्ष: चतुरबहादुर चन्दको नेतृत्वले नेपाली क्रिकेटको व्यावसायिक विकासका लागि अवसर र सम्भावनाको ढोका खोलेको छ। अब ती सम्भावनालाई दिगो उपलब्धिमा बदल्नु, क्रिकेटलाई देशको हरेक कुनासम्म पुर्याउनु र संस्थागत पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नु नै नेपाली क्रिकेटको वास्तविक ऐतिहासिक सफलता हुनेछ।
