विराटनगर,६ माघ - नेपाली कांग्रेसको दोस्रो विशेष महाधिवेशनबाट सभापतिमा निर्वाचित भएपछि गगन थापाले सार्वजनिक रूपमा ‘नयाँ कांग्रेस’ को अवधारणा अघि सारे। भागबन्डाको राजनीति अन्त्य गर्ने, ६०–४० को अभ्यास तोड्ने र परिवारवादलाई इतिहास बनाउने उनको घोषणाले पार्टीभित्र मात्र होइन, आम राजनीतिक वृत्तमै ठूलो चर्चा पायो।
तर नेतृत्व सम्हालेपछि गगन थापाले गरेको उम्मेदवार छनोट प्रक्रिया र पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवाले विगतमा अपनाएको शैलीबीच स्पष्ट भिन्नता देखिन थालेको छ। पछिल्लो प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि टिकट वितरण प्रक्रियाले यी फरकहरू झन् प्रस्ट बनाएको छ।
१. भागबन्डा बनाम मापदण्ड
शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको कांग्रेसमा टिकट वितरण प्रायः गुटगत भागबन्डामा आधारित हुने गरेको आरोप लाग्दै आएको थियो। संस्थापन र इतर समूहबीच ६०–४० को सहमति नै टिकटको मुख्य आधार बन्ने गर्थ्यो।
गगन थापाले भने उम्मेदवार छनोटका लागि मापदण्ड सार्वजनिक गर्दै योग्यता, जित्ने सम्भावना, विगतको भूमिकालगायत पक्षलाई प्राथमिकता दिएको दाबी गरेका छन्। यद्यपि यसले सबै असन्तुष्टि मेटाउन सकेको छैन।
२. परिवारवादप्रति दृष्टिकोण
देउवा कार्यकालमा नेताका श्रीमती, छोरा–छोरी वा नजिकका आफन्तले टिकट पाउने क्रम दोहोरिरह्यो। यसलाई पार्टीभित्रै आलोचना गरिन्थ्यो।
गगन नेतृत्वमा केही पुराना अनुहार दोहोरिए पनि प्रत्यक्ष नातागोताका उम्मेदवारलाई रोक्ने प्रयास देखिएको छ। तर कतिपय जिल्लामा पुरानै प्रभावशाली परिवार दोहोरिँदा ‘पूर्ण परिवर्तन’ अझै अधुरो रहेको टिप्पणी पनि छ।
३. केन्द्रमुखी निर्णय बनाम स्थानीय सिफारिस
देउवाले अन्तिम निर्णय केन्द्रमै सीमित राख्ने शैली अपनाउँथे। स्थानीय कमिटीको सिफारिस धेरैजसो बेवास्ता हुने गुनासो थियो।
गगन थापाले भने जिल्ला र प्रदेश समितिको रायलाई औपचारिक रूपमा महत्व दिएको देखिन्छ। धेरै क्षेत्रमा स्थानीय सिफारिसकै आधारमा उम्मेदवार तय भए पनि अन्तिम निर्णयमा केन्द्रको हस्तक्षेप पूर्ण रूपमा हट्न सकेको छैन।
४. असन्तुष्टि व्यवस्थापनको तरिका
देउवा कालमा टिकट नपाएका नेताहरू विद्रोहमा उत्रिन्थे वा निष्क्रिय बस्थे। संवादको कमी मुख्य कमजोरी मानिन्थ्यो।
गगन थापाले असन्तुष्ट नेताहरूसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने प्रयास गरेका छन्। टिकट नपाएकालाई पार्टी अभियान, समानुपातिक सूची वा भविष्यको जिम्मेवारीको आश्वासन दिने नीति अपनाइएको छ।
५. सार्वजनिक सन्देश र राजनीतिक भाष्य
देउवाको टिकट वितरण प्रक्रिया प्रायः बन्द कोठामा हुने र सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट सन्देश नदिने शैलीको थियो।
गगन थापाले भने सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक अभिव्यक्तिमार्फत ‘नयाँ अभ्यास’ को सन्देश दिन खोजेका छन्। पारदर्शिताको दाबी गरे पनि व्यवहारमा त्यसको पूर्ण कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ।
कानुनी र राजनीतिक दबाबबीच नेतृत्व
विशेष महाधिवेशनमार्फत नेतृत्व सम्हालेका गगन थापाले निर्वाचन आयोगबाट वैधानिकता पाएसँगै पार्टीलाई चुनावी मैदानमा लैजानुपर्ने बाध्यता थियो। यही क्रममा देउवा पक्ष अदालतसम्म पुगेको घटनाले पार्टीभित्रको शक्ति संघर्ष अझै समाप्त नभएको संकेत गर्छ।
निष्कर्ष
देउवा र गगनको टिकट बाँड्ने शैलीबीच स्पष्ट फरक देखिए पनि कांग्रेसभित्रको गहिरो संरचनागत समस्या एकै चुनावमा समाधान हुने संकेत भने देखिएको छैन। ‘नयाँ कांग्रेस’ को नारालाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न गगन थापाका लागि आगामी दिन अझै चुनौतीपूर्ण रहने निश्चित छ।
