कञ्चनपुर जिल्लाको सुदूरपश्चिम भू–भागमा अवस्थित कृष्णपुर नगरपालिका पछिल्ला वर्षहरूमा स्थानीय विकास, पूर्वाधार विस्तार र सामाजिक रूपान्तरणका सवालमा तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको नगरपालिका हो। यही नगरपालिकाको कार्यकारी नेतृत्व तहमा रहेर सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ उपप्रमुख द्रोपती राना। महिला नेतृत्वको सशक्त प्रतिनिधित्व गर्दै उहाँले स्थानीय सरकारको निर्णय प्रक्रियालाई जनमुखी, समावेशी र उत्तरदायी बनाउने दिशामा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउँदै आउनुभएको छ।
पद, स्थान र जिम्मेवारी
- पद: उपप्रमुख (Deputy Mayor)
- निकाय: कृष्णपुर नगरपालिका
- स्थान: कञ्चनपुर जिल्ला, सुदूरपश्चिम प्रदेश, नेपाल
नेपालको संविधान २०७२ ले स्थानीय तहलाई स्वायत्त अधिकार प्रदान गरेसँगै उपप्रमुखको भूमिका केवल औपचारिक नबसी कार्यकारी र नीतिगत दुवै रूपमा महत्वपूर्ण बनेको छ। सोही संरचनाअन्तर्गत द्रोपती रानाले नगरसभाका निर्णय कार्यान्वयन, न्यायिक समितिको संयोजकको हैसियत, बजेट अनुगमन, योजना समन्वय र सामाजिक समावेशीकरणका कार्यक्रमहरूमा अग्रसर भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ।
स्थानीय विकासमा सक्रिय सहभागिता
उपप्रमुख रानाको कार्यकालमा कृष्णपुर नगरपालिकाले आधारभूत पूर्वाधार विकासमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको स्थानीय स्रोतहरू बताउँछन्। ग्रामीण सडक स्तरोन्नति, कालोपत्रे विस्तार, खानेपानी आयोजनाको सुदृढीकरण, सिंचाइ व्यवस्थापन, र सामुदायिक भवन निर्माणजस्ता परियोजनाहरूमा उहाँले प्रत्यक्ष अनुगमन र सहकार्य गर्दै आउनुभएको छ।
नगरका विभिन्न वडामा पुगेर जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र स्थानीय नागरिकसँग छलफल गरी योजना छनोट तथा प्राथमिकता निर्धारण गर्ने अभ्यासले विकास प्रक्रियालाई पारदर्शी र सहभागितामूलक बनाएको छ।
महिला सशक्तीकरण र सामाजिक न्याय
महिला नेतृका रूपमा द्रोपती रानाले लैंगिक समानता, महिला उद्यमशीलता र आत्मनिर्भरता अभियानलाई विशेष प्राथमिकतामा राख्नुभएको छ। सीप विकास तालिम, सहकारी प्रवर्द्धन, घरेलु उद्योग प्रोत्साहन, तथा एकल महिला र विपन्न वर्ग लक्षित कार्यक्रमहरूमा उहाँको पहल उल्लेखनीय मानिन्छ।
नगरपालिकाको न्यायिक समितिको संयोजकको रूपमा उहाँले घरायसी हिंसा, जग्गा विवाद, लेनदेन समस्या लगायतका विषयमा मेलमिलापमार्फत समाधान खोज्ने प्रयास गर्दै न्यायमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न भूमिका खेलेकी छिन्। यसले स्थानीय स्तरमा विवाद समाधान प्रणालीलाई सुदृढ बनाएको छ।
शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रका पहल
कृष्णपुर नगरपालिकाभित्र रहेका सामुदायिक विद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि, पूर्वाधार सुधार तथा विद्यार्थीमैत्री वातावरण निर्माणमा उपप्रमुख रानाको सक्रियता देखिन्छ। स्थानीय पाठ्यक्रम विकास, विद्यालय अनुगमन, छात्रवृत्ति वितरण तथा अभिभावक–शिक्षक अन्तरक्रियालाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा आएका छन्।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूको सुदृढीकरण, मातृ–शिशु स्वास्थ्य कार्यक्रम, खोप अभियान, र जनचेतनामूलक गतिविधिमा नगरपालिकाले विशेष प्राथमिकता दिएको छ। यी सबै योजनाको कार्यान्वयनमा उपप्रमुखको समन्वयात्मक भूमिका महत्वपूर्ण रहेको छ।
कृषि र आर्थिक सशक्तीकरण
कृषि प्रधान क्षेत्र भएकाले कृषकहरूको आयस्तर वृद्धि गर्न बीउ अनुदान, प्रविधि हस्तान्तरण, तालिम कार्यक्रम र सहकारी सञ्जाल सुदृढीकरणमा ध्यान दिइएको छ। किसानमैत्री नीति अवलम्बन गर्दै उत्पादन वृद्धि र बजार व्यवस्थापनमा नगरपालिकाले रणनीतिक पहल गरेको छ।
स्थानीय उद्यम प्रवर्द्धन, साना तथा घरेलु उद्योगको दर्ता र सहजीकरण, युवा स्वरोजगार कार्यक्रम तथा सीप विकास तालिममार्फत आर्थिक सशक्तीकरणलाई जोड दिइएको छ।
सुशासन र पारदर्शिता
द्रोपती रानाले सुशासनलाई आफ्नो प्राथमिक कार्यसूचीमा राख्दै पारदर्शी बजेट प्रक्रिया, सार्वजनिक सुनुवाइ, सामाजिक परीक्षण (Social Audit) र नियमित अनुगमनलाई संस्थागत गर्न पहल गर्नुभएको छ। नागरिक सहभागिता बढाउन खुला छलफल, सुझाव संकलन र गुनासो सुनुवाइ प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरिएको छ।
यसले नगरपालिकाको सेवा प्रवाहलाई छिटो, सरल र उत्तरदायी बनाउन मद्दत पुर्याएको छ।
राजनीतिक पृष्ठभूमि
द्रोपती राना नेपाली कांग्रेसबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि हुन्। स्थानीय तह निर्वाचनमार्फत जनताको विश्वास जित्दै उहाँ उपप्रमुख पदमा आउनुभएको हो। राजनीतिक प्रतिबद्धतालाई विकासमुखी कार्यशैलीसँग जोड्दै उहाँले पार्टीगत सीमाभन्दा माथि उठेर नगरको समग्र हितमा काम गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आउनुभएको छ।
वडागत संरचना
कृष्णपुर नगरपालिका विभिन्न वडाहरूमा विभाजित छ, जहाँ प्रत्येक वडामा अध्यक्ष र सदस्यहरू रहेका छन्। उपप्रमुखको हैसियतले सम्पूर्ण वडासँग समन्वय गर्दै नगरव्यापी योजना कार्यान्वयनमा उहाँको भूमिका केन्द्रीय मानिन्छ।
समुदायसँगको प्रत्यक्ष सम्बन्ध
उहाँको नेतृत्व शैलीको महत्वपूर्ण पक्ष भनेको समुदायसँगको प्रत्यक्ष संवाद हो। टोल–टोलमा पुगेर नागरिकको समस्या सुन्ने, तत्काल समाधान खोज्ने र दीर्घकालीन रणनीति तयार गर्ने अभ्यासले जनविश्वास सुदृढ बनाएको छ।
विशेष गरी महिला, दलित, आदिवासी तथा सीमान्तकृत समुदायका आवाजलाई नगर नीति निर्माण प्रक्रियामा समेट्न उहाँले निरन्तर पहल गर्दै आउनुभएको छ।
निष्कर्ष
समग्रमा, द्रोपती राना सुदूरपश्चिम प्रदेशको स्थानीय तह राजनीतिमा सक्रिय र प्रभावकारी महिला नेतृका रूपमा उदाउँदै आउनुभएको छ। कार्यकारी तहमा रहेर विकास, सुशासन, सामाजिक समावेशिता र आर्थिक सशक्तीकरणलाई सँगै अघि बढाउने उहाँको प्रयासले कृष्णपुर नगरपालिकालाई दिगो विकासतर्फ उन्मुख गरिरहेको देखिन्छ।
महिला नेतृत्व, जनउत्तरदायित्व र विकासमुखी सोचको संयोजनले उहाँलाई स्थानीय राजनीतिमा प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ। आगामी दिनहरूमा पनि कृष्णपुर नगरपालिकालाई सुदूरपश्चिमकै नमुना स्थानीय तह बनाउने दिशामा उहाँको भूमिका महत्वपूर्ण रहने अपेक्षा गरिएको छ।
