नेपालको आर्थिक इतिहासमा नयाँ अध्याय सुरु हुने संकेत देखिएको छ। प्रधानमन्त्री बालेन शाह नेतृत्वको सरकारले गैरआवासीय नेपाली (एनआरएनए) लाई लक्षित गर्दै वार्षिक १०० अर्ब रुपैयाँ बराबरको ‘डायस्पोरा बोन्ड’ जारी गर्ने महत्वाकांक्षी योजना सार्वजनिक गरेसँगै विकास र समृद्धिको नयाँ बहस सुरु भएको छ।
यो केवल आर्थिक उपकरण मात्र होइन—यो विश्वभर फैलिएका नेपालीहरूको भावनालाई मातृभूमिसँग जोड्ने एक सशक्त पुलका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
डायस्पोरा बोन्ड: विदेशी भूमिबाट स्वदेशमा समृद्धिको वर्षा
‘डायस्पोरा बोन्ड’ सरकारद्वारा जारी गरिने यस्तो सार्वभौम लगानी साधन हो, जसले विदेशमा बसोबास गर्ने नेपालीहरूलाई आफ्नै देशको विकासमा प्रत्यक्ष सहभागी बनाउनेछ।
सरकारको योजना अनुसार यसबाट संकलित रकम सडक, जलविद्युत, स्वास्थ्य, शिक्षा तथा निर्यातमुखी उद्योगमा लगानी गरिनेछ। यदि सफल भयो भने, यो कार्यक्रमले नेपाललाई आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रतर्फ उन्मुख गराउने ‘गेम चेन्जर’ बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
‘सुप्रिम अर्गानिक इन्भेष्टर’: एनआरएनएलाई विशेष सम्मान
यस योजनाको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको गैरआवासीय नेपालीलाई ‘Supreme Organic Investor’ को विशेष दर्जा दिने प्रस्ताव हो।
यस दर्जासँगै लगानीकर्ताहरूले केवल आर्थिक लाभ मात्र होइन, दीर्घकालीन रूपमा नागरिकता निरन्तरता, पैतृक सम्पत्तिमाथि अधिकार तथा मतदान अधिकार जस्ता महत्वपूर्ण सुविधा पाउनेछन्।
यसले विदेशमा रहेका नेपालीहरूलाई “टाढा भए पनि टुटेको होइन” भन्ने सन्देश दिन्छ।
को-को सहभागी हुन सक्छन्?
यो ऐतिहासिक योजनामा निम्न वर्गका नेपालीहरू सहभागी हुन सक्नेछन्:
- गैरआवासीय नेपाली (NRNs)
- वैदेशिक रोजगारीमा रहेका श्रमिक
- विदेशमा बसोबास गर्ने नेपाली मूलका नागरिक
विशेषगरी, वर्षेनी अर्बौं रुपैयाँ रेमिट्यान्स पठाउने तर सुरक्षित र आकर्षक लगानीको अवसर खोजिरहेका नेपालीहरूका लागि यो सुनौलो अवसर बन्नेछ।
लगानी सुरक्षित, लाभ आकर्षक
सरकारले डायस्पोरा बोन्ड पूर्ण रूपमा सरकारी ग्यारेन्टीसहित ल्याउने जनाएको छ, जसले लगानी जोखिम न्यून बनाउनेछ।
साथै:
- बैंक निक्षेपभन्दा उच्च ब्याजदर
- कर छुट
- दोहोरो कर हटाउने सुविधा
जस्ता आकर्षक प्रावधानहरूले यसलाई झनै लोभलाग्दो बनाउनेछ।
अघिल्लो असफलता, नयाँ रणनीति
यसअघि नेपाल राष्ट्र बैंक ले ल्याएको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र अपेक्षाअनुसार सफल हुन सकेको थिएन।
तर यसपटक सरकारले नीतिगत सुधार, थप प्रोत्साहन र विश्वास निर्माणमा जोड दिएको छ। यसैले विगतको कमजोरीलाई पाठका रूपमा लिएर नयाँ योजनालाई सफल बनाउने लक्ष्य राखिएको छ।
ब्रेन गेनको नयाँ युग सुरु हुने संकेत
यदि यो योजना सफल भयो भने, यसले केवल पूँजी मात्र होइन—विदेशमा रहेका नेपालीहरूको सीप, ज्ञान र अनुभव पनि स्वदेश भित्र्याउनेछ।
यसलाई ‘ब्रेन गेन’ अभियानको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा हेरिएको छ, जसले नेपाललाई दीर्घकालीन रूपमा समृद्ध र प्रतिस्पर्धी राष्ट्र बनाउने सम्भावना बोकेको छ।
निष्कर्ष: सपनाबाट वास्तविकतासम्म
प्रधानमन्त्री बालेन शाह को यो पहलले विश्वभर रहेका नेपालीहरूलाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने प्रयास गरेको छ।
यदि सही कार्यान्वयन भयो भने, ‘डायस्पोरा बोन्ड’ केवल आर्थिक योजना होइन—यो नेपाललाई आत्मनिर्भर, समृद्ध र विश्वसामु सक्षम राष्ट्र बनाउने ऐतिहासिक अभियान बन्न सक्छ।
अब प्रश्न एउटै छ—के विश्वभरका नेपालीहरूले यो आह्वानलाई अवसरमा बदल्नेछन्?
