मेटा र वर्ल्डलिंकको ५ अर्बको लगानी—नेपालमा विश्वस्तरीय डाटा सेन्टर निर्माणको ऐतिहासिक पहल

नेपालमा विश्वस्तरीय डाटा सेन्टर निर्माणको ऐतिहासिक पहल

गुगल क्लाउड, मेटा, AMD र माइक्रोनको सहकार्यमा चोभार र वीरगञ्जमा अत्याधुनिक डिजिटल हब बन्ने

काठमाडौं । नेपालको सूचना प्रविधि (आईटी) क्षेत्रमा ऐतिहासिक परिवर्तन ल्याउने गरी काठमाडौंको चोभार र पर्साको वीरगञ्जमा विश्वस्तरीय डाटा सेन्टर स्थापना गर्ने महत्वाकांक्षी परियोजना अघि बढाइएको छ।

यो परियोजनाको नेतृत्व नेपालका अग्रणी औद्योगिक समूहहरूको संयुक्त लगानीमा गठन गरिएको “बिचुटेन डाटा भल्ट” (Bichuten Data Vault) ले गरिरहेको छ भने रणनीतिक साझेदारको रूपमा विश्वप्रसिद्ध Google Cloud जोडिएको छ।

यस परियोजनाले नेपाललाई दक्षिण एशियाकै उदाउँदो डिजिटल तथा डाटा हबका रूपमा स्थापित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

Google Cloud को सहकार्यसँगै नेपालले अब विश्वस्तरीय कम्प्युटिङ शक्ति, सुरक्षित डाटा भण्डारण, उन्नत डाटा विश्लेषण तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र मेसिन लर्निङ (ML) प्रविधिमा प्रत्यक्ष पहुँच पाउने भएको छ।

Google Search, Google Docs लगायत विश्वव्यापी सेवामा प्रयोग हुने अत्याधुनिक संरचना नै नेपालमा प्रयोग गरिने बताइएको छ।

यसले नेपाललाई केवल डाटा स्टोरेज केन्द्र मात्र नभई भविष्यको डिजिटल अर्थतन्त्रको आधार केन्द्र बनाउने विश्वास गरिएको छ।

AMD र Micron को शक्तिशाली हार्डवेयर समर्थन

परियोजनाको हार्डवेयर पूर्वाधारलाई थप मजबुत बनाउन विश्वप्रसिद्ध प्रविधि कम्पनी AMD र Micron पनि सहभागी भएका छन्।

Micron ले उच्चस्तरीय मेमोरी तथा स्टोरेज समाधान उपलब्ध गराउनेछ भने AMD ले उच्च क्षमताका प्रोसेसरहरू उपलब्ध गराउनेछ।

यी प्रविधिहरू विशेष गरी ब्लकचेन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), क्लाउड कम्प्युटिङ र विशाल डाटा प्रशोधनका लागि उपयोग हुने जनाइएको छ।

यसले नेपाललाई भविष्यमा AI अनुसन्धान, डिजिटल सेवा निर्यात तथा क्षेत्रीय प्रविधि केन्द्रका रूपमा अघि बढ्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिएको छ।

मेटा र वर्ल्डलिंकको ५ अर्बको लगानी

यता फेसबुक, इन्स्टाग्राम र व्हाट्सएपको मातृसंस्था Meta ले पनि नेपालमा ठूलो लगानी घोषणा गरेको छ।

Meta ले नेपालको इन्टरनेट सेवा प्रदायक Worldlink Communications सँगको सहकार्यमा करिब ५ अर्ब रुपैयाँ लगानी गर्दै नेपालमै Tier-III स्तरको डाटा सेन्टर निर्माण गर्ने भएको छ।

यो डाटा सेन्टरले Meta का सेवाहरूका लागि स्थानीय नेटवर्क नोडको रूपमा काम गर्नेछ, जसले नेपाली प्रयोगकर्ताका लागि इन्टरनेट गति र सेवा गुणस्तरमा उल्लेखनीय सुधार ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यसले फेसबुक, इन्स्टाग्राम, व्हाट्सएप लगायत एपहरूको latency कम गर्नेछ र लाखौं नेपाली प्रयोगकर्ताले अझ छिटो र स्थिर सेवा अनुभव गर्न सक्नेछन्।

‘आईटी हाइवे’ योजनासँग जोडिएको डिजिटल क्रान्ति

यी ठूला प्रविधि परियोजनाहरू प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारले अघि सारेको “आईटी हाइवे” अवधारणासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्।

सरकारले डिजिटल पूर्वाधारलाई आर्थिक रूपान्तरणको मुख्य आधार मानेर तीव्र रूपमा काम गरिरहेको छ।

नेपालको जलविद्युत क्षमतालाई प्रयोग गरी “ग्रीन डाटा सेन्टर” निर्माण गर्ने रणनीति पनि सरकारको प्राथमिकतामा रहेको छ।

सस्तो र स्वच्छ ऊर्जाका कारण नेपाल भविष्यमा दक्षिण एशियाकै आकर्षक डाटा सेन्टर गन्तव्य बन्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

चोभार डाटा सेन्टर अन्तिम चरणमा

काठमाडौंको चोभारमा निर्माणाधीन डाटा सेन्टर अहिले अन्तिम चरणमा पुगेको छ।

यसलाई सन् २०२६ को अगस्ट महिनादेखि सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ।

Tier-III स्तरका डाटा सेन्टरहरू ९९.९८२ प्रतिशत उपलब्धताका लागि डिजाइन गरिन्छन्।

यसको अर्थ, मर्मतसम्भार भइरहँदा पनि सेवा बन्द नहुने अत्याधुनिक प्रणाली रहनेछ।

वातावरणमैत्री ‘लिक्विड कूलिङ’ प्रविधि

परियोजनामा ऊर्जा खपत घटाउन आधुनिक Liquid Cooling Technology प्रयोग गरिने भएको छ।

परम्परागत एयर कूलिङको तुलनामा यो प्रविधिले निकै कम ऊर्जा प्रयोग गर्छ।

VVDN Technologies को लिक्विड कूलिङ समाधानले Power Usage Effectiveness (PUE) कम गर्दै डाटा सेन्टरलाई अझ वातावरणमैत्री र दिगो बनाउने बताइएको छ।

वीरगञ्ज रणनीतिक केन्द्र बन्ने

वीरगञ्जमा डाटा सेन्टर स्थापना गरिनु पनि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिएको छ।

भारतसँगको सीमावर्ती क्षेत्र भएकाले क्रस-बोर्डर डाटा रुटिङ, नेटवर्क ब्याकअप तथा डिजिटल कनेक्टिभिटी विस्तारमा यसले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालको प्रविधि क्षेत्रमा नयाँ युगको संकेत

विश्लेषकहरूका अनुसार Google Cloud, Meta, AMD, Micron लगायत विश्वस्तरीय कम्पनीहरूको प्रत्यक्ष सहभागिता नेपालको प्रविधि क्षेत्रमा नयाँ युगको संकेत हो।

यसले नेपालमा विदेशी लगानी, रोजगारी, डिजिटल उद्यमशीलता तथा प्रविधि निर्यातको सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढाउने विश्वास गरिएको छ।

नेपाल अब केवल श्रम निर्यात गर्ने देश होइन, भविष्यमा डाटा, डिजिटल सेवा र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको क्षेत्रीय केन्द्र बन्ने दिशातर्फ अघि बढिरहेको संकेत यी परियोजनाहरूले दिएका छन्।