राजेन्द्र खेतान : परम्परागत व्यवसायलाई आधुनिक उद्यममा रूपान्तरण गर्ने नेपाली उद्योग क्षेत्रका अनुभवी नेतृत्व
काठमाडौं । नेपालको निजी क्षेत्र र औद्योगिक इतिहासमा लामो समयदेखि सक्रिय नाम हो—राजेन्द्र कुमार खेतान। व्यवसायलाई केवल नाफा आर्जनको माध्यमका रूपमा नभई उद्योग, रोजगारी, लगानी, वित्तीय सेवा तथा सामाजिक क्षेत्रमा योगदान पुर्याउने माध्यमका रूपमा अघि बढाउने व्यवसायीका रूपमा खेतानको परिचय स्थापित छ।
खेतान परिवारको व्यवसायिक इतिहास करिब १७० वर्ष पुरानो रहेको विभिन्न स्रोतहरूले उल्लेख गरेका छन्। परम्परागत व्यापारबाट सुरु भएको यो व्यावसायिक यात्रा समयक्रममा उद्योग, बैंकिङ, बीमा, पेय पदार्थ, खाद्य उद्योग, पर्यटनलगायतका क्षेत्रमा विस्तार भएको छ। राजेन्द्र खेतानले यही पारिवारिक व्यवसायलाई आधुनिक कर्पोरेट संरचनातर्फ अघि बढाउने प्रक्रियामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
उद्योगदेखि वित्तीय क्षेत्रसम्मको यात्रा
खेतान समूहको नेतृत्वसँग जोडिएका राजेन्द्र खेतानले नेपालको निजी क्षेत्रको विकाससँगै विभिन्न व्यावसायिक क्षेत्रमा आफ्नो सक्रियता देखाएका छन्। सार्वजनिक स्रोतहरूमा उनलाई Khetan Group का अध्यक्ष तथा कार्यकारी नेतृत्वका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
उनको व्यावसायिक यात्रामा उद्योग तथा व्यापारसँगै बैंकिङ र बीमा क्षेत्रको विस्तार पनि महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा देखिन्छ। Laxmi Corp लगायतका व्यवसायिक संरचनामा उनको संलग्नता रहेको छ भने Laxmi Sunrise Bank मा पनि खेतान परिवार तथा सम्बन्धित संस्थाहरूको महत्वपूर्ण लगानी रहेको सार्वजनिक विवरणमा देखिन्छ।
निजी क्षेत्रको आवाजलाई संस्थागत बनाउन भूमिका
राजेन्द्र खेतान नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ (FNCCI) मा पनि विभिन्न जिम्मेवारीमा रहेर निजी क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरेका व्यक्ति हुन्। FNCCI को अभिलेखअनुसार उनी उपाध्यक्षसहित विभिन्न जिम्मेवारीमा सक्रिय थिए।
नेपाल–बेलायत व्यापारिक सम्बन्ध विस्तारमा काम गर्ने Nepal Britain Chamber of Commerce and Industry (NBCCI) मा पनि उनको लामो भूमिका रहेको छ। पछिल्लो नेतृत्व परिवर्तनपछि उनी Immediate Past President का रूपमा रहेका छन्। NBCCI को हालैको विवरणअनुसार उनको नेतृत्व र योगदानको सम्मान गर्दै उनलाई President Emeritus को उपाधि प्रदान गरिएको छ।
व्यवसायसँगै सामाजिक र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा सक्रियता
राजेन्द्र खेतानको परिचय उद्योगी तथा व्यवसायीमा मात्र सीमित छैन। विभिन्न सार्वजनिक विवरणमा उनी सामाजिक कार्य, परोपकार, शिक्षा तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धसँग जोडिएका गतिविधिमा समेत संलग्न रहेको उल्लेख छ।
फ्रान्सको Senate को आधिकारिक विवरणमा खेतानलाई नेपाली व्यवसायी तथा Khetan Group का अध्यक्षका रूपमा उल्लेख गर्दै उनको मानवीय तथा परोपकारी गतिविधि, Kathmandu University लगायतका क्षेत्रमा सहयोग तथा नेपाल–फ्रान्स सम्बन्ध प्रवर्द्धनमा संलग्नताको उल्लेख गरिएको छ। उनलाई पोर्चुगलका मानार्थ कन्सुलका रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।
नेपाल सरकारको राष्ट्रपतिको कार्यालयको अभिलेखमा पनि राजेन्द्रकुमार खेतानलाई नेपालस्थित पोर्चुगलका अवैतनिक महावाणिज्यदूतका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
नयाँ पुस्ताका लागि अनुभव र अवसरको सन्देश
राजेन्द्र खेतानको व्यवसायिक यात्रालाई हेर्दा नेपालमा पुस्तान्तरण र व्यवसायको आधुनिकीकरणबीचको सम्बन्ध पनि देखिन्छ। परम्परागत पारिवारिक व्यवसायलाई समयअनुसार उद्योग, वित्तीय सेवा र अन्य क्षेत्रमा विस्तार गर्दै लैजाने उनको यात्राले नेपाली निजी क्षेत्रको परिवर्तनलाई समेत प्रतिनिधित्व गर्छ।
उनले विगतमा नेपालमा आर्थिक तथा सामाजिक परिवर्तनलाई नजिकबाट नियालेको र नयाँ पुस्ताका लागि वित्तीय तथा सेवा क्षेत्रमा ठूलो सम्भावना रहेको धारणा राखेको Spotlight Nepal को प्रोफाइलमा उल्लेख छ।
द टन न्युज विश्लेषण
नेपालजस्तो विकासोन्मुख अर्थतन्त्रमा निजी क्षेत्रको भूमिका केवल व्यवसाय विस्तारमा सीमित हुँदैन। उद्योग, रोजगारी, लगानी, प्रविधि, कर योगदान र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँगको सम्बन्ध विस्तारमा निजी क्षेत्रको सक्रियता उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
राजेन्द्र खेतानको लामो व्यवसायिक यात्रा यही दृष्टिले हेर्न सकिन्छ। उतारचढावबीच पनि पारिवारिक व्यवसायलाई पुस्तान्तरण गर्दै आधुनिक व्यवसायिक संरचनामा लैजानु, उद्योग–व्यवसायसँग सम्बन्धित संस्थामा नेतृत्व गर्नु र नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक सम्बन्ध विस्तारमा भूमिका खेल्नु उनको यात्राका सकारात्मक पक्ष हुन्।
अहिले नेपालमा नयाँ पुस्ता व्यवसाय, प्रविधि र उद्यमशीलतामा तीव्र रूपमा अगाडि आइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको नवीन सोचबीच सहकार्य हुन सके नेपालको निजी क्षेत्रले अझ ठूलो गति लिन सक्छ।
द टन न्युजको निष्कर्षमा, राजेन्द्र खेतानको कथा केवल एउटा व्यवसायिक परिवारको कथा होइन; यो नेपालमा परम्परागत व्यापारबाट आधुनिक उद्योग र संस्थागत व्यवसायिक संस्कृतितर्फ भएको लामो यात्राको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण पनि हो।
