काठमाडौँ । जाडो मौसम सुरु भएसँगै बालबालिकामा भिटामिन डी को कमी देखिने समस्या बढ्ने गरेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्। चिसोका कारण घाम कम लाग्ने, बालबालिका घरभित्रै सीमित रहने र बाक्ला कपडा लगाउने हुँदा शरीरले आवश्यक मात्रामा भिटामिन डी उत्पादन गर्न नसक्दा यस्तो समस्या देखिने गरेको हो। भिटामिन डी हड्डीको मजबुती, शारीरिक वृद्धि, दाँतको स्वास्थ्य र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार भिटामिन डी को कमी भए बालबालिकामा हड्डी कमजोर हुने, खुट्टा बांगिने, शारीरिक विकास ढिलो हुने, बारम्बार बिरामी पर्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। लामो समयसम्म कमी रहिरहेमा रिकेट्सजस्ता गम्भीर रोगको जोखिमसमेत बढ्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
नवजात शिशुमा विशेष सावधानी आवश्यक
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार नवजात तथा साना शिशुलाई भिटामिन डी ड्रप दिनु परेमा अनिवार्य रूपमा चिकित्सकको सल्लाह अनुसार मात्र दिनुपर्छ। आफैंले मात्रा बढाउँदा शरीरमा क्याल्सियमको मात्रा असन्तुलित भई वान्ता, कमजोरी, मिर्गौलासम्बन्धी समस्या देखिन सक्ने भएकाले सचेत हुनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ। विशेषगरी आमाको दूध मात्र खाइरहेका शिशुहरूमा भिटामिन डी को कमी हुने सम्भावना बढी हुने भएकाले डाक्टरको परामर्शमा ड्रप दिन सकिने बताइन्छ।
६ महिनापछि भिटामिन डीयुक्त खाना
शिशु ६ महिनाको भएपछि विस्तारै भिटामिन डीयुक्त खाना समावेश गर्न सकिन्छ।
भिटामिन डी पाइने प्रमुख खानामा:
अण्डाको पहेंलो भाग
दूध, दही र घ्यू (थोरै मात्रामा)
घाममा सुकाएको च्याउ
यी खानेकुराले बालबालिकामा भिटामिन डी को कमी रोक्न सहयोग पुर्याउने स्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ। तर खाना सुरु गर्दा बालबालिकाको उमेर, पाचन क्षमता र स्वास्थ्य अवस्थालाई ध्यान दिनुपर्ने उनीहरू बताउँछन्।
गर्भवती महिलामा पनि भिटामिन डी आवश्यक
गर्भवती महिलामा भिटामिन डी को कमी भए त्यसको असर शिशुमा पनि पर्न सक्ने भएकाले गर्भावस्थामै सचेत हुनुपर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्। साल्मन माछा, अण्डा, दूधजन्य पदार्थ जस्ता भिटामिन डीयुक्त खाना सेवन गर्नुका साथै सुरक्षित रूपमा घाममा बस्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ। आमाको पोषण राम्रो भए शिशुको स्वास्थ्य र विकासमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने बताइन्छ।
घामको महत्व
भिटामिन डी को प्राकृतिक स्रोत घाम भएकाले जाडोमा पनि बालबालिकालाई बिहान वा दिउँसोको मध्यम घाममा केही समय बसाल्नुपर्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार अनुहार, हातखुट्टा खुल्ने गरी १५–३० मिनेट घाममा बस्दा शरीरले आवश्यक भिटामिन डी उत्पादन गर्न सक्छ। तर चर्को घामले छाला डढ्न नदिने गरी सावधानी अपनाउनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
अभिभावकहरूका लागि सुझाव
स्वास्थ्यकर्मीहरूले अभिभावकहरूलाई निम्न कुरामा ध्यान दिन आग्रह गरेका छन्:
गर्भावस्थादेखि नै आमाले भिटामिन डी युक्त पोषण र घाममा बस्न ध्यान दिनु
आमाको दूध मात्र खाइरहेका शिशुलाई चिकित्सकको सल्लाहमा भिटामिन डी ड्रप दिनु
बच्चाको उचाइ, तौल र मोटर स्किलको विकास नियमित रूपमा निगरानी गर्नु
कुनै असामान्य लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु
विशेषज्ञहरूका अनुसार सही जानकारी, सन्तुलित पोषण र सुरक्षित घामको प्रयोगमार्फत जाडो मौसममा पनि बालबालिकाको भिटामिन डी स्तर कायम राख्न सकिन्छ। यसले उनीहरूको शारीरिक वृद्धि, हड्डीको स्वास्थ्य र समग्र विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने बताइन्छ।
