जन्मभूमि म्यानमार, कर्मभूमि थाईल्याण्ड, प्रीतिभूमि नेपाल : नेपाली मूलका विश्व समुदायलाई नेपालसँग जोड्ने अभियानका अग्रदूत कुमार कार्की
– द टन न्युजका प्रधान सम्पादक एचबी ताम्राकारले People of Nepali Origin (PNO) का विश्व अध्यक्ष, थाई नेपाली संघका संस्थापक एवं पूर्व अध्यक्ष तथा वर्तमान संरक्षक कुमार कार्कीसँग WhatsApp Call मार्फत गर्नुभएको विशेष संवादमा आधारित लेख
नेपालबाट हजारौं किलोमिटर टाढा जन्मिएर, जीवनको अधिकांश समय विदेशमा बिताए पनि नेपाललाई आफ्नो आत्माको केन्द्र मान्ने व्यक्तित्व हुन् कुमार कार्की। उनी आफूलाई अत्यन्त सरल शब्दमा चिनाउँछन्— “मेरो जन्मभूमि म्यानमार हो, कर्मभूमि थाईल्याण्ड हो, तर प्रीतिभूमि नेपाल हो।” यही एउटा वाक्यले उनको सम्पूर्ण जीवनदर्शन उजागर गर्छ। नागरिकताको कागजले भन्दा रगतमा बगेको नेपालीपनले मानिसलाई आफ्नो मातृभूमिसँग जोडेर राख्छ भन्ने विश्वास बोकेका कार्की अहिले विश्वभर छरिएका नेपाली मूलका समुदायलाई नेपालसँग भावनात्मक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक रूपमा जोड्ने अभियानको नेतृत्व गरिरहेका छन्।
करिब ३६ वर्षदेखि थाईल्याण्डलाई कर्मभूमि बनाएका कार्की केवल सफल व्यवसायी वा समुदायका अगुवा मात्र होइनन्, उनी समाजसेवामा समर्पित व्यक्तित्व पनि हुन्। थाईल्याण्डमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायलाई संगठित गर्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएको थाई नेपाली संघका उनी संस्थापक अध्यक्ष हुन् भने हाल संरक्षकको भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्। उनको नेतृत्वमा थाई नेपाली संघ आज १० वटा शाखासहित सक्रिय संस्थाका रूपमा स्थापित भएको छ। नेपालसँग सम्बन्धित सामाजिक, सांस्कृतिक, शैक्षिक तथा मानवीय गतिविधिमा संघले नेपालस्थित राजदूतावाससँग सहकार्य गर्दै महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।
कुमार कार्कीका अनुसार धेरै नेपालीलाई थाहा नभएको एउटा महत्वपूर्ण तथ्य के हो भने थाईल्याण्डमा करिब एक लाख नेपाली मूलका मानिसहरूको बसोबास रहेको छ। उनीहरू कुनै नयाँ पुस्ता होइनन्, उनीहरूको इतिहास झण्डै एक सय वर्ष पुरानो छ। त्यस्तै, म्यानमारमा करिब तीन लाख नेपाली मूलका नागरिक छन्, जहाँ नेपालीहरूको बसोबास सुरु भएको झण्डै डेढ सय वर्ष भइसकेको छ। अझ रोचक कुरा त के छ भने म्यानमारको नागरिकतामा अहिले पनि धेरै नेपाली मूलका नागरिकको पहिचानमा “Nepali” वा “Gorkha” उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यो केवल एउटा शब्द होइन, नेपाली समुदायको ऐतिहासिक अस्तित्वको प्रमाण हो।
त्यसैगरी मलेशियामा करिब पाँच हजार नेपाली मूलका नागरिक बसोबास गर्दै आएका छन्, जसको इतिहास पनि एक सय तीस वर्षभन्दा पुरानो छ। उनीहरूको जन्मदर्तामा समेत “Gorkha” उल्लेख गरिएको पाइन्छ। कार्कीका अनुसार मलेशियाको इतिहासमा गोर्खाली सैनिकहरूले गरेको वीरताको योगदानका कारण आज पनि त्यहाँ नेपाली वा गोर्खाली समुदायप्रति विशेष सम्मान छ। विशेषगरी सुरक्षा क्षेत्रमा गोर्खालीहरूको इमानदारी, बहादुरी र अनुशासनको कदर गरिन्छ। यो इतिहास केवल नेपालीहरूको गौरव मात्र होइन, विश्वले नेपालीलाई दिएको सम्मानको प्रतीक पनि हो।
यिनै लाखौं नेपाली मूलका विदेशी नागरिकलाई एउटै साझा छातामुनि ल्याउने उद्देश्यले People of Nepali Origin (PNO) अभियान सञ्चालन भइरहेको छ। कुमार कार्की यस अभियानका विश्व अध्यक्ष हुन्। उनी स्पष्ट रूपमा भन्छन्, “PNO भनेको नेपाल बाहिर तीन पुस्ताभन्दा बढी समयदेखि बसोबास गर्दै आएका, नेपाली मूलका तर नेपाली नागरिकता नभएका मानिसहरूको साझा पहिचान हो। उनीहरू नेपाली मूलका हुन्, तर कानुनी रूपमा नेपाली नागरिक छैनन्। यसको अर्थ उनीहरूको नेपालसँगको सम्बन्ध समाप्त भएको होइन। उनीहरूको जरा नेपालमै छ, पुर्खा नेपालकै हुन् र उनीहरूको भावनात्मक सम्बन्ध पनि नेपालसँगै जोडिएको छ।”
उनका अनुसार PNO कुनै अलग संस्था होइन, यो एनआरएनएको अवधारणाभित्रकै एउटा महत्वपूर्ण च्याप्टर हो। तर अहिले पनि नेपाली मूलका विदेशी नागरिकलाई एनआरएनएको संरचनाभित्र पूर्ण रूपमा समेट्न नसकिएको उनको गुनासो छ। “हामी नागरिकता मागिरहेका छैनौं,” उनी भन्छन्, “हामीले मागेको कुरा केवल सम्मानजनक पहिचान हो। नेपाल सरकारले नेपाली मूलका विदेशी नागरिकलाई आधिकारिक परिचयपत्र उपलब्ध गराओस् भन्ने हाम्रो माग हो। यसले उनीहरूलाई नेपालसँग थप नजिक ल्याउनेछ, पुस्तौंदेखिको सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउनेछ।”
कुमार कार्कीको जीवन केवल संगठन निर्माणमा सीमित छैन। समाजसेवा उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो परिचय हो। २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची क्षेत्रमा प्रभावित माझी समुदायका लागि उनले आफ्नै नेतृत्वमा ‘नमुना माझी गाउँ’ निर्माण अभियान सञ्चालन गरे। यस अभियानअन्तर्गत ४६ वटा घर, एउटा कम्युनिटी भवन, खानेपानीलगायत आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गरियो। पछि तत्कालीन अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाको उपस्थितिमा उक्त नमुना बस्ती समुदायलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। कार्कीका लागि त्यो कुनै परियोजना थिएन, त्यो आफ्नै देशप्रतिको उत्तरदायित्व थियो। उनी भन्छन्, “विदेशमा बसे पनि नेपालको पीडा हाम्रो पीडा हो। समाजसेवा नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो।”
विदेशमा जन्मिएका नयाँ पुस्ताका नेपाली मूलका युवालाई नेपालसँग जोड्नु आजको सबैभन्दा ठूलो चुनौती भएको उनी स्वीकार्छन्। भाषा फरक हुन सक्छ, नागरिकता फरक हुन सक्छ, तर पुर्खाको इतिहास बदलिँदैन भन्ने उनको विश्वास छ। त्यसैले उनी भाषा, संस्कृति, पर्व, धार्मिक सम्पदा, पर्यटन, युवा आदान–प्रदान र सामाजिक अभियानमार्फत विश्वभर छरिएका नेपाली मूलका समुदायलाई नेपालसँग जोड्ने अभियानमा दिनरात खटिरहेका छन्। उनका अनुसार नेपाललाई माया गर्ने अधिकार केवल नेपाली नागरिकसँग मात्र सीमित छैन, नेपाली मूलका हरेक व्यक्तिसँग छ।
कुमार कार्कीको दृष्टिमा एनआरएनए, PNO र विश्वभरका नेपाली समुदायको साझा उद्देश्य एउटै हुनुपर्छ— नेपाललाई समृद्ध, सम्मानित र विश्वसँग जोडिएको राष्ट्र बनाउने। नेपाल बाहिर जन्मिएका लाखौं नेपाली मूलका नागरिक पर्यटनका दूत बन्न सक्छन्, लगानीकर्ता बन्न सक्छन्, नेपालको संस्कृति विश्वभर फैलाउने माध्यम बन्न सक्छन्। त्यसका लागि नेपालले पनि उनीहरूलाई आफ्नो परिवारको सदस्यका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने उनको धारणा छ।
संवादको अन्त्यतिर भावुक हुँदै उनले भने, “म नेपालमा जन्मिएको होइन, तर नेपाल मेरो मनमा जन्मिएको छ। जहाँ जन्मिए पनि, जहाँ बसे पनि, हाम्रो जरा नेपालसँग जोडिएको छ। नेपालले पनि हामीलाई आफ्नै परिवारको सदस्य ठान्नुपर्छ। जब विश्वभर छरिएका नेपाली मूलका सबै मानिस एउटै भावनाले जोडिन्छन्, तब नेपालको पर्यटन, लगानी, संस्कृति र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान अझ सशक्त बन्नेछ। मेरो जीवनको बाँकी समय पनि यही अभियानमा समर्पित रहनेछ।”
कुमार कार्कीको जीवनकथा एउटा व्यक्तिको मात्र कथा होइन। यो विश्वभर फैलिएको नेपाली मूलका लाखौं मानिसको भावना, पहिचान र आफ्नो पुर्खाको भूमिप्रतिको प्रेमको कथा हो। जन्मभूमि फरक हुन सक्छ, कर्मभूमि फरक हुन सक्छ, तर प्रीतिभूमि नेपालप्रतिको माया सीमाना र नागरिकताभन्दा धेरै माथि हुन्छ भन्ने सन्देश उनको जीवनले दिइरहेको छ। यही सन्देशलाई संसारभर फैलाउने अभियानमा उनी आज पनि उत्तिकै समर्पित भएर अगाडि बढिरहेका छन्।
