काठमाडौं — नेपाली बजारमा अमेरिकी डलरको मूल्य फेरि बढेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले आज सार्वजनिक गरेको विदेशी मुद्रा विनिमय दरअनुसार अमेरिकी डलर नेपाली रुपैयाँको तुलनामा थप बलियो बनेको हो। पछिल्लो समय निरन्तर उतार–चढावमा रहेको विनिमय दर आज पुनः बढेपछि आयात-आधारित अर्थतन्त्रमा यसको असर देखिने संकेत देखिएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार आज अमेरिकी डलरको खरिद दर १४५ रुपैयाँ ०९ पैसा र बिक्री दर १४५ रुपैयाँ ६९ पैसा कायम गरिएको छ। अघिल्ला दिनको तुलनामा डलरको मूल्य बढेसँगै नेपाली रुपैयाँ कमजोर देखिएको छ। यसले विदेशी मुद्रा बजारमा डलरको माग बढिरहेको संकेत गर्ने अर्थविद्हरूको भनाइ छ।
डलरको मूल्य बढ्नुमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी मुद्राको मजबुती, विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता, तथा अन्य प्रमुख मुद्राको तुलनामा डलरप्रतिको विश्वास बढ्नु मुख्य कारण मानिएको छ। विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको उतार-चढाव, ब्याजदरसम्बन्धी नीतिहरू र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा डलरको व्यापक प्रयोगले यसको मूल्यमा प्रभाव पारिरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
अमेरिकी डलर महँगिँदा यसको प्रत्यक्ष असर नेपालको आयात क्षेत्रमा पर्नेछ। नेपालले इन्धन, कच्चा पदार्थ, औद्योगिक सामग्री, औषधि तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको ठूलो हिस्सा आयातमार्फत आपूर्ति गर्दै आएको छ। डलर महँगो हुँदा यी वस्तुहरू आयात गर्न थप रुपैयाँ खर्चिनुपर्ने भएकाले बजार मूल्य बढ्ने सम्भावना बढेको छ।
व्यवसायीहरूका अनुसार डलरको मूल्य बढिरहँदा व्यापार लागत बढ्ने, मुनाफा घट्ने र अन्ततः उपभोक्तामाथि महँगीको भार पर्ने जोखिम रहन्छ। विशेषगरी पेट्रोलियम पदार्थ, निर्माण सामग्री र औद्योगिक कच्चा पदार्थको मूल्यमा असर पर्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
यद्यपि, डलरको मूल्य वृद्धिले सबै क्षेत्रमा नकारात्मक असर मात्र पार्दैन। अर्थविद्हरूका अनुसार विदेशी रोजगारीबाट आउने रेमिट्यान्स डलरमा आउने भएकाले यसको मूल्य बढ्दा रेमिट्यान्सको रुपैयाँ मूल्य बढ्न सक्छ। यसले वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति कायम राख्न र आयात भुक्तानीमा केही राहत दिन सक्ने सम्भावना पनि रहेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले विनिमय दर बजारको अवस्था अनुसार निर्धारण हुने भएकाले यसमा समय-समयमा उतार-चढाव स्वाभाविक रहेको जनाएको छ। केन्द्रीय बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चिति, आयात-निर्यात सन्तुलन र समग्र आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै आवश्यक नीतिगत कदम चालिने बताएको छ।
अर्थशास्त्रीहरूले डलरको बढ्दो मूल्यलाई मध्यनजर गर्दै निर्यात प्रवर्द्धन, आयात प्रतिस्थापन र घरेलु उत्पादन बढाउने नीति आवश्यक रहेको औँल्याएका छन्। दीर्घकालीन रूपमा नेपाली रुपैयाँलाई स्थिर राख्न संरचनागत सुधार अपरिहार्य रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।
